فرهنگ سازمانی چیست؟ اهمیت فرهنگ سازمانی

فرهنگ سازمانی

فرهنگ سازمانی مفهومی است که به مدیران کمک می‌کند کارمندانی با عقاید، سلیقه‌ها و نظرات متفاوت را در کنار هم و به سمت هدف نهایی سازمان هدایت کنند. فرهنگ چیزی است که ما را مجاب می‌کند کاری درست و در راستای ارزش‌های جامعه کوچک یا بزرگی که در آن حضور داریم انجام دهیم.

فرهنگ سازمانی مفهوم گسترده‌ای است که تعریف واحدی برای آن ارائه نشده است. به همین دلیل این مقاله را با مثال‌های قابل درکی پیش می‌بریم که شما را به صورت کامل با این مفاهیم آشنا می‌کنند.

پاکیزگی محیط زیست یک ارزش در زندگی ما انسان‌هاست. بنابراین ریختن زباله در محیط را «بی‌فرهنگی» تلقی می‌کنیم و با تبلیغات و آموزش و… در تلاشیم «فرهنگسازی» انجام دهیم تا درصد افراد «بافرهنگ» که زباله‌هایشان را رها نمی‌کنند، بیشتر شود. فرهنگ سازمانی نیز به همین صورت برای اجرای ارزش‌های سازمان کاربرد دارد.

در این مقاله ابتدا بررسی می‌کنیم که فرهنگ در سازمان چه مفهومی دارد. سپس درباره شکل گیری فرهنگ در سازمان صحبت می‌کنیم. در پایان این مقاله شما روش‌های جدیدی برای مدیریت کارکنان خواهید دانست.

 

فرهنگ سازمانی چیست؟

فرهنگ واژه‌ای است که طیف وسیعی از کلمات، رفتارها و ارزش‌ها را در بر می‌گیرد. به همین دلیل تعریف آن در یک جمله و به گونه‌ای که همه افراد با آن موافق باشند، ممکن نیست. بنابراین با استفاده از مفاهیم و مثال‌ها به سوال «فرهنگ سازمانی چیست» پاسخ خواهیم داد.

 

فرهنگ سازمانی چیست

کارمندان در هر سازمان، علاوه بر عملکرد متداول، رفتارهای خاصی هم دارند که مطابق با ارزش‌های آن سازمان است. این شیوه‌های رفتاری یا توسط مدیر تعیین شده است یا خود کارمندان به مرور زمان و با قرار گرفتن در محیط سازمان، آن را آموخته‌اند.

فرهنگ قانون نیست. با رعایت فرهنگ پاداش خاصی دریافت نمی‌کنید و با رعایت نکردن آن نیز جریمه نمی‌شوید. اما اگر کمی عمیق‌تر فکر کنیم، احساس رضایت یا نارضایتی، پاداش و جریمه‌ای است که در صورت رعایت کردن یا رعایت نکردن فرهنگ سازمانی به آن می‌رسیم.

با توجه به این مفاهیم می‌توانید درک کنید فرهنگ سازمانی چیست و تشخیص دهید در محیط کار شما چه رفتارهایی را به عنوان فرهنگ شناخته شده است.

 

مثالی از فرهنگسازی در سازمان

فرهنگ بعضی از سازمان‌ها به اندازه‌ای قدرتمند است که شهرت جهانی دارد. مثلا در توییتر رقابتی بین کارکنان وجود ندارد. آن‌ها با هم صمیمی هستند و از کار کردن با افراد باهوش لذت می‌برند. کارمندان توییتر مدام روی ارزشی که برای مردم جهان ایجاد می‌کنند، تأکید دارند. فرهنگ دیگری که در توییتر وجود دارد این است که تا وقتی کاری را تمام نکرده‌اند، محل کارشان را ترک نمی‌کنند. همه این فرهنگ‌ها توییتر را به یک محیط کاری ایده آل تبدیل کرده است.

 

دوره جامع آموزش مدیریت کاربردی

 

 

نظریه های فرهنگ سازمانی از دیدگاه بزرگان این عرصه

صاحب نظران حوزه مدیریت، نظریه های فرهنگ سازمانی را ایجاد کرده‌اند و آن‌ها را آموزش داده‌اند. یک قلعه بزرگ را تصور کنید که تمام این صاحب نظران به آنجا رفته‌اند و هرکدام بخشی از آن را دیده‌اند. هرکدام از آن‌ها درباره آنچه که دیده‌اند صحبت می‌کنند. پس همگی درست می‌گویند و صحبت‌هایشان تکمیل کننده یکدیگر است.

 

نظریه های فرهنگ سازمانی از دیدگاه بزرگان

در ادامه نظریه های فرهنگ سازمانی از دیدگاه افراد مختلف را بررسی کرده‌ایم.

  • فرهنگ سازمانی یعنی یک سازمان چگونه کارها را انجام می‌دهد. (رابی کاتانگا)
  • به طور کلی، فرهنگ در سازمان معلول پاداش‌هایی است که به کارکنان داده می‌شود. (آلک هاورستیک. مشاور کسب و کار)
  • فرهنگ سازمانی توصیفی از ویژگی‌های درونی یک سازمان است. (بروس پرون. محقق حوزه کسب و کار).
  • فرهنگ در سازمان شامل آداب و رسوم و باورهایی است که مثل یک چسب اعضای سازمان را در کنار هم نگه می‌دارد. (ریچارد پرین)
  • فرهنگ تمدن مورد نیاز برای رشد و پیشرفت سازمان است. (آلن ادلر).
  • فرهنگ در سازمان مانند سیستم ایمنی آن مجموعه است. (مایکل واتکینز)
  • فرهنگ در سازمان‌ها همان فرهنگی است که در جامعه وجود دارند. با این تفاوت که هر سازمان روی بخش خاصی از آن تأکید بیشتری دارد. (الیزابت اسکرینجر).
  • اگر مدیری تصور کند تنها یک فرهنگ در سازمانش حاکم است، نگاه کوته بینانه‌ای دارد. در سازمان باید به میکرو-فرهنگ‌ها هم توجه کرد. (رالف وینکلر)

 

حتما بخوانید: فرآیندهای مدیریت پروژه 

 

 

دلایل اهمیت فرهنگ سازمانی

در همه سازمان‌ها فرهنگ وجود دارد. مدیران هوشمند خودشان فرهنگ مناسب برای سازمانشان می‌سازند. اما مدیرانی که اهمیت فرهنگ سازمانی را نمی‌دانند، برای ایجاد و ارتقای آن تلاشی نمی‌کنند. بنابراین کارمندان ناخودآگاه با توجه به محیط و جو سازمان فرهنگسازی می‌کنند. فرهنگی که حتی ممکن است با ارزش‌های سازمان در تناقض باشد.

دلایل اهمیت فرهنگ سازمانی

اگر جزو دسته دوم هستید، باید حتما دلایل اهمیت فرهنگ سازمانی را بدانید. در ادامه به مهم‌ترین دلایل این موضوع اشاره کرده‌ایم.

  • فرهنگسازی فرصت رهبری و مدیریت کارکنان سازمان را به شما می‌دهد.
  • بازدهی کارکنان در شرکت‌هایی که از اهمیت فرهنگ سازمانی اطلاع دارند و آن را به کار می‌برند، بیشتر است.
  • فرهنگ سازمانی یک مزیت رقابتی برای مجموعه‌ای است که روی آن کار می‌کند.
  • فرهنگ در سازمان هویت درونی سازمان را به کارکنان و هویت خارجی آن را به مشتریان و شرکای تجاری نشان می‌دهد.
  • با فرهنگسازی در سازمان ارزش‌های شرکت زنده می‌مانند و کارکنان به آن‌ها بها می‌دهند.
  • فرهنگ قدرتمند در سازمان کارکنان خوب را در مجموعه حفظ می‌کند و آن‌ها را به کارمندان وفادار تبدیل می‌کند.
  • فرهنگ سازمانی کارمندان شما را در کنار هم قرار می‌دهد و آن‌ها را به یک تیم صمیمی تبدیل می‌کند.
  • فرهنگ قدرتمند در سازمان سطح رضایت و رفاه کارمندان را افزایش می‌دهد.

 

اهمیت فرهنگ سازمانی به این دلیل است که سازمان شما را به محلی آشنا برای کارمندان و مشتریان تبدیل می‌کند. مانند فرهنگ اجتماعی که باعث علاقه ما به وطن می‌شود!

 

منظور از انواع فرهنگ سازمانی چیست؟

فرهنگسازی در سازمان به روش‌های مختلفی انجام می‌شود. هرکدام از انواع فرهنگ سازمانی می‌توانند مزیت‌های مختلفی برای سازمان شما داشته باشند. در بعضی از سازمان‌ها چند مورد از انواع فرهنگ سازمانی باهم ترکیب می‌شوند تا بازدهی بهتری داشته باشند. پیش از انتخاب نوع درست فرهنگ برای سازمان باید انواع آن‌ها را بشناسیم. انواع فرهنگ سازمانی عبارتند از؛

 

۱. فرهنگ سلسله مراتبی (Hierarchy Culture)

در این نوع فرهنگ قوانین و ضوابط سازمان نقش اصلی را ایفا می‌کنند. بنابراین فرهنگ در ذهن اعضای مجموعه یعنی تعهد به قوانین و اجرای تمام کارها به همان روشی که از پیش تعیین شده است.

 

1. فرهنگ سلسله مراتبی

در این مورد از انواع فرهنگ سازمانی، اهداف سازمان برنامه ریزی شده هستند و اگر کارمندان وظیفه خود را به درستی انجام دهند، می‌توانند به این اهداف برسند. پس در فرهنگ سلسله مراتبی با سازمانی قانونمند که همه چیز در آن برنامه ریزی شده است، مواجه هستیم.

 

ویژگی‌های کلیدی فرهنگ سلسله مراتبی

  • چیدن استراتژی و تعیین ساختارها تنها بر عهده مدیر است.
  • سلسه مراتب سازمانی در این نوع فرهنگ اهمیت بسیاری دارد.
  • هرکدام از افراد نقش و وظیفه مشخصی دارند که باید کاملا روی آن متمرکز باشند.

 

۲. فرهنگ تیمی (Clan Culture)

فرهنگ تیمی با نام فرهنگ قبیله‌ای نیز شناخته می‌شود. در سازمان‌هایی که با استفاده از این روش فرهنگسازی می‌کنند، نظر تمام افراد اهمیت دارد و صمیمت بین اعضای تیم حرف اول را می‌زند. در چنین سازمان‌هایی تیم‌های مختلفی کار می‌کنند که در تصمیم‌گیری‌ها نقش دارند. بنابراین زمانی که مسئله‌ای پیش می‌آید، مدیر سازمان به جای تصمیم‌گیری تنهایی یا با هیئت مدیره، از تیم مربوط به آن مسئله هم کمک می‌گیرد.
در فرهنگ سازمانی تیمی، تفریحات و تعاملات کارمندان نیز اهمیت بسیاری دارد. به همین دلیل در چنین شرکت‌هایی، کارمندان علاوه بر ارتباط کاری، ارتباط دوستانه هم دارند.

 

ویژگی‌های کلیدی فرهنگ تیمی

  • آزادی بیان در سازمان.
  • انتقادات سازنده و تشویق‌های به موقع.
  • رشد و پیشرفت همه اعضای سازمان.

 

حتما بخوانید: حفظ کارکنان در سازمان 

 

 

۳. فرهنگ بازاری (Market Culture)

این مورد از انواع فرهنگ سازمانی به شدت نتیجه گرا و وابسته به بازار است. اعضای چنین سازمان‌هایی تلاش می‌کنند تا به بهترین جایگاه در بازار برسند. آن‌ها برای این کار با چالش‌ها و رقبای مختلف دست و پنجه نرم می‌کنند.

 

فرهنگ بازاری

در سازمان‌هایی که با فرهنگ بازاری کار می‌کنند، کارمندان باید به اهداف بزرگ دست پیدا کنند. عملکرد آن‌ها به شکل کاملا دقیقی سنجیده می‌شود. در صورت رسیدن به هدف تعیین شده پاداش خوبی دریافت می‌کنند و در صورت شکست، جریمه می‌شوند.

 

ویژگی‌های کلیدی فرهنگ بازاری

  • سازمان تحت هر شرایطی باید به اهداف تعیین شده برسد. اگر یک روش جواب ندهد، باید روش‌های جدید را امتحان کرد.
  • رهبران در این سازمان‌ها کارمندان را تشویق می‌کنند و آن‌ها را به نیروهایی متخصص و قدرتمند در کار تبدیل می‌کنند.
  • این سازمان‌ها باید همیشه برای ایجاد تغییرات در بازار آماده باشند و مطابق با این تغییرات سازمان خود را بروزرسانی کنند.
  • حفظ جایگاه سازمان در بازار از دیگر اصول مهم در این نوع فرهنگ سازمانی است.

 

پیج اینستاگرام دکامی

 

۴. فرهنگ ادهوکراسی (Adhocracy Culture)

این نوع فرهنگسازی در سازمان انعطاف بالایی دارد و بر مبنای خلاقیت کار می‌کند. در این شرکت‌ها ریسک‌های زیادی برای ایجاد فرصت‌های جدید انجام می‌شود. حتی کارمندان هم می‌توانند روش‌های مختلف را امتحان کنند و شکست بخورند تا در نهایت بهترین روش برای انجام کار مورد نظرشان را پیدا کنند.
فرهنگ خلاقیت در سازمان وجود دارد و کارمندان آزادانه ایده پردازی می‌کنند و پیشنهاداتی برای بهبود ارائه می‌دهند. آن‌ها به جای پیدا کردن جایگاه در بازارهایی که هم اکنون وجود دارند، بازارهای جدیدی می‌سازند. البته این موارد به معنی انجام ریسک‌های نامعقولی که آینده سازمان را تحت تأثیر قرار می‌دهد، نیست.

ویژگی‌های کلیدی فرهنگ ادهوکراسی

  • آزادی عمل در سازمان.
  • خلاقیت و انواع نوآوری.
  • ایجاد مزیت‌های رقابتی و بازارهای جدید.
  • استقبال از ایده‌ها و هر آنچه به خلاقیت و نوآوری مربوط است.

 

روش مدیریت فرهنگ سازمانی

فرهنگسازی در سازمان با قانون‌گذاری متفاوت است. زمانی که مدیر سازمان قوانین سازمانی را تعیین می‌کند، کارمندان موظف به اجرای آن هستند. به عنوان مثال حضور رأس ساعت ۹ صبح در سازمان یک قانون است.

فرهنگ به مرور زمان ایجاد می‌شود و درونی است. کارکنان ظاهرا هیچ پاداشی در ازای تعهد به فرهنگ سازمانی دریافت نمی‌کنند. اما ناخودآگاه به آن متعهدند. تصور کنید حضور زود هنگام برای یک مدیر اهمیت بسیاری دارد؛ اما قانون می‌گوید کارمندان باید رأس ساعت ۹ در محل کار حاضر باشند. اگر خود مدیر ساعت ۸ در دفتر کار حضور داشته باشد و کارمندانی که زودتر می‌رسند را به روش‌های مختلف تشویق کند (تشویق‌هایی که به سیستم پاداش و تنبیه مرتبط نیست)، به مرور زمان حضور زودتر از موعد به بخشی از فرهنگ سازمان تبدیل می‌شود. مثلا ممکن است مدیر کارمندانی که زودتر حاضر شوند را برای صرف صبحانه مهمان کند. در این صورت کارمندان ناخودآگاه برای زودتر رسیدن به محل کار تلاش می‌کنند. بعد از مدتی حتی اگر صبحانه‌ای هم در کار نباشد، آن‌ها باز هم زود در محل کار حاضر می‌شوند.

 

حتما بخوانید: عارضه یابی سازمانی 

 

روش‌های مدیریت فرهنگ سازمانی

  • مدیر باید به آنچه دوست دارد در سازمانش به فرهنگ تبدیل شود، متعهد بماند.
  • تأکید روی ارزش‌ها به صورت مستقیم و غیرمستقیم در مدیریت فرهنگ سازمانی موثر است.
  • استفاده از پاداش‌های هرچند کوچک، باعث تشویق کارکنان برای تعهد به فرهنگ سازمانی می‌شود.
  • مدیران برای ارزش‌ها و اهداف سازمان برنامه‌ریزی دقیقی در نظر می‌گیرند. آن‌ها برای اینکه کارمندان به چه چیزی اهمیت بدهند و چه چیزی را نادیده بگیرند هم برنامه ریزی دارند.

 

بهترین روش مدیریت فرهنگ سازمانی این است که بدانید چه چیزی در میان کارمندان شما تبدیل به ارزش یا عادت شده و مدام تکرار می‌شود.

 

 

نکات کلیدی برای توسعه فرهنگ در سازمان

  • هر آنچه در سازمان شما به یک رفتار متداول تبدیل شده را پیدا کنید.
  • علت هر رفتار متداول را در کارکنان پیدا کنید. مثلا اگر کارکنان همیشه بخاطر انجام وظایف روزانه‌شان تشویق شوند، این کار برایشان به یک فرهنگ سازمانی تبدیل خواهد شد. پیدا کردن علت رفتارها به شما در توسعه فرهنگ‌های جدید کمک می‌کند.
  • از پاداش‌های معنوی و کوچک برای توسعه فرهنگ در سازمان استفاده کنید.
  • اقدامات مربوط به توسعه فرهنگ در سازمان را با کارمندان در میان بگذارید. به آن‌ها بگویید که تغییرات جدید به چه دلیل در سازمان ایجاد می‌شوند.
  • انعطاف در سازمان را فراموش نکنید. اگر انتظار دارید کارمندان تا وقتی کارشان تمام نشده، محل کار را ترک نکنند؛ در مقابل باید به آن‌ها اجازه دهید در مواقع سبکی کار، زودتر از موعد به خانه بروند.
  • برای توسعه فرهنگ در سازمان برنامه بریزید.

 

کلام آخر؛ در سازمان شما چه چیزهایی به فرهنگ تبدیل شده است؟

اکنون با توجه به مفهوم و تعریف فرهنگ سازمانی، به رفتارهایی که از کارمندان دیده‌اید، فکر کنید. احتمالا می‌توانید مثال‌های بسیاری از رفتارهایی که در بین کارمندان و مشتریانتان تبدیل به فرهنگ شده است، پیدا کنید. شاید حتی یک رفتار غلط تبدیل به فرهنگ شده باشد. در این صورت باید به مرور زمان اصلاح شود.

 

توسعه فرهنگ سازمانی

ایجاد فرهنگ درست و از بین بردن فرهنگ‌های غلط در سازمان کار ساده‌ای نیست. زیرا افراد معمولا این رفتارها را به صورت ناخودآگاه از خود نشان می‌دهند و ایجاد تغییر در ذهن ناخودآگاه انسان‌ها به زمان زیادی نیاز دارد. مدیران حرفه‌ای به کمک مهارت‌های مدیریتی و حرفه‌ای می‌توانند فرهنگ سازمانی را کنترل کنند. آن‌ها با فرهنگسازی کارکنان را مدیریت می‌کنند و حمایتشان را به دست می‌آورند. مدیران حرفه‌ای کارکنان را به خواست خودشان در مسیر رسیدن به رشد و اهداف سازمان هدایت می‌کنند.

در سازمان شما چه رفتارهایی تبدیل به فرهنگ شده است؟ آیا نیاز به تغییر دارند؟ سوالاتی که در این زمینه دارید را در بخش‌ کامنت‌ها مطرح کنید. کارشناسان مجموعه دکامی پاسخگوی شما خواهند بود.

در دوره جامع مدیریت کاربردی، ۲۳ قانون و قاعده حرفه ای مدیریت در ایران ارائه می شود که به تنهایی می توانند از شما مدیری برجسته بسازند

دوره جامع مدیریت کاربردی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دانلود رایگان کتاب

بزرگترین اشتباه مدیران
کتاب تا 5 دقیقه دیگر در ایمیل شما خواهد بود
کتاب را برایم ارسال کن
کتاب
close-link

دانلود رایگان کتاب

بازخورد موثر مدیریتی
کتاب تا 5 دقیقه دیگر در ایمیل شما خواهد بود
کتاب را برایم ارسال کن
feedback
close-link