مفهوم و تعریف بهره وری چیست؟

بهره وری چیست

زمانی که از یک مدیر بپرسید بهره وری چیست؟ پاسخ او بدین صورت است: بهره وری یعنی خروجی سازمان نسبت به هزینه‌ها چقدر بوده است. اما آیا با همین جمله کوتاه می‌توان متوجه شد مفهوم بهره وری چیست؟
حتما شما هم در اطراف خود کسب و کارهایی را دیده‌اید که ورشکست شده‌اند. علت هم این بوده که سود حاصل از فروش محصولات یا خدماتشان، کفاف هزینه‌های تولید را نمی‌داده است. این اتفاق علت‌های مختلفی دارد. اما در مفهوم کلی بهره وری سازمان آن‌ها پایین بوده و همین موضوع باعث ورشکستگی آن‌ها شده است.
مدیران ارشد یک شرکت حتما باید بدانند بهره وری چیست و چگونه می‌توانند آن را افزایش دهند. در این صورت می‌توانند روزبروز سودآوری شرکت را بیشتر کنند. در این مقاله به صورت کامل درباره مفهوم بهره وری در سازمان صحبت خواهیم کرد. بعد از مطالعه این مقاله می‌دانید چگونه می‌توانید با مثبت نگه داشتن شیب نمودار بهره وری، رشد سازمان خود را تضمین کنید.

مفهوم بهره وری چیست؟

بگذارید با ذکر چند مثال درباره مفهوم بهره وری صحبت کنیم و سپس به سراغ تعاریف برویم. آمار نشان می‌دهد که در ایران برای به دست آوردن هزار دلار، باید ۲۰ بشکه نفت خام مصرف کرد. اما در ژاپن با مصرف یک بشکه نفت خام می‌توان هزار دلار درآمد داشت. بنابراین اگر هر دو کشور منابع نفت خام مساوی در اختیار داشته باشند، ژاپن می‌تواند ۲۰ برابر درآمد بیشتر از این منابع به دست آورد. پس در مصرف نفت برای کسب درآمد، بهره وری ژاپن ۲۰ برابر بیشتر از ایران است. اکنون تاحدودی متوجه شدید که بهره وری چیست.

مفهوم بهره وری چیست

برای پاسخ به سوال بهره وری چیست، می‌توان از دیدگاه‌های مختلفی استفاده کرد. مثلا از دیدگاه تجاری بهره‌وری یعنی بیشترین میزان تولید با کم‌ترین هزینه. از دیدگاه اجتماعی بهره وری یعنی کسب و کاری بتواند تغییرات مثبت در کیفیت زندگی اقتصادی و اجتماعی مردم ایجاد کند.
یان تین برگن، برنده نوبل اقتصاد، بدین صورت به سوال بهره وری چیست، پاسخ می‌دهد:

 

در کشورهای در حال توسعه، هدف تبدیل شدن به یک کشور توسعه یافته است. تنها ابزار موجود برای این کار افزایش بهره وری است و موثرترین راهکار افزایش بهره وری هم سرمایه گذاری روی نیروی انسانی است.

 

دو فاکتور مهم در تعریف بهره وری

اثرگذاری (effectiveness) و کارایی (efficiency) دو بخش مهم از تعریف بهره وری هستند. در ادامه به صورت ساده توضیح می‌دهیم که این دو مفهوم در تعریف بهره وری چیست.

 

اثرگذاری

اثرگذاری را می‌توان با کیفیت کار تعریف کرد. زمانی که کارها به شکل صحیح انجام شوند و سازمان را در مسیر رسیدن به اهداف قرار دهند، یعنی سازمان اثرگذاری مطلوبی داشته است. به عنوان مثال تصور کنید در یک کارخانه با خرید یک دستگاه جدید می‌توان در یک دقیقه به جای صد محصول، پانصد محصول تولید کرد. پس خرید این دستگاه اثرگذاری سازمان را افزایش می‌دهد و یک کار درست است.

 

کارایی

کارایی در تعریف بهره وری درباره کمیت کارها صحبت می‌کند. کارایی بالا یعنی کار درست را با صرف کم‌ترین میزان منابع انجام دهیم. البته این صرفه جویی در منابع و هزینه‌ها باید به گونه‌ای باشد که با اثرگذاری سازمان آسیبی نرساند. یعنی کیفیت کار نهایی را پایین نیاورد.

تعریف بهره وری

مفاهیم کارایی و اثرگذاری باهم پیوند خورده‌اند و حتی گاهی تفکیک آن‌ها در روند کاری سازمان، ممکن نیست. با توجه به مفهوم اثرگذاری و کارایی اکنون می‌توانیم با یک فرمول ساده به سوال بهره وری چیست، پاسخ دهیم.

 

کارایی × اثر گذاری = بهره وری

 

هدف از بهره وری در سازمان چیست؟

افزایش بهره وری در سازمان سودهای بسیاری دارد. پروسه افزایش بهره وری بلند مدت است اما می‌تواند یک کسب و کار کوچک را به یک برند معتبر و بزرگ تبدیل کند. در ادامه بررسی کر‌ده‌ایم که هدف از افزایش بهره وری چیست.

  • ایجاد شرایط کاری مساعد برای کارمندان و افزایش انگیزه آن‌ها برای ارتقای اثرگذاری و کارایی.
  • تولید محصولات یا ارائه خدمات با بالاترین کیفیت و مناسب‌ترین قیمت تمام شده برای مشتریان و تبدیل آن‌ها به مشترکان وفادار سازمان.
  • افزایش سود و توسعه سازمان.
  • موفقیت در رقابت بین برندهای موجود در بازار.
  • اشتغال زایی.

 

دوره جامع آموزش مدیریت کاربردی

 

عوامل موثر در بهره وری

عوامل موثر در بهره وری سازمان هم می‌توانند درونی باشند و هم بیرونی. برای مدیریت بهتر باید بدانید عوامل درونی و بیرونی موثر بر بهره وری چیست. ممکن است این عوامل برای سازمان‌های مختلف متفاوت باشند. مثلا قیمت ارز برای سازمانی که صادرات یا واردات دارد، یک عامل بیرونی موثر در بهره وری به شمار می‌رود. اما همین موضوع روی بهره وری سازمانی که تمام فعالیت‌هایش (از تأمین مواد اولیه گرفته تا فروش) داخل کشور انجام می‌شود، تأثیر چندانی ندارد.

عوامل موثر در بهره وری

در این بخش بررسی می‌کنیم هر یک از عوامل درونی و بیرونی موثر بر بهره وری سازمان چیست.

 

عوامل داخلی

  • ابزار و تجهیزات تولید محصولات یا ارائه خدمات.
  • میزان مهارت نیروی انسانی و تعهد آن‌ها به سازمان.
  • تکنولوژی موجود در سازمان.
  • ارتباطات درون سازمانی و میزان هماهنگی کار تیمی در سازمان
  • برنامه ریزی و مدیریت صحیح تمام فرایندها.
  • نیروی انسانی.

 

عوامل بیرونی

  • سیاست.
  • تورم.
  • فرهنگ.
  • ارزش‌های ملی.
  • نیاز بازار.
  • ارتباطات برون سازمانی.

البته عوامل موثر بر بهره وری به همین موارد محدود نیستند. ما در اینجا کلی‌ترین فاکتورها را نام بردیم. برای اینکه متوجه شوید در سازمان شما عوامل موثر بر بهره وری چیست، تنها کافی است بررسی کنید چه چیزهایی روی اثرگذاری و کارایی سازمان شما تأثیر مثبت یا منفی دارند.

 

حتما بخوانید: مدیریت منابع انسانی چیست  

 

 

منظور از مدیریت بهره وری چیست؟

درک مفهوم مدیریت بهره وری برای شما کار ساده‌ای است. چون الان به خوبی می‌دانید بهره وری چیست و چه عواملی روی آن تأثیر دارند. مدیریت بهره وری در سازمان یعنی شما کارایی و تأثیرگذاری حال حاضر سازمان را حفظ کنید. بعد از آن برنامه‌هایی برای افزایش بهره وری بچینید.

منظور از مدیریت بهره وری چیست

برخی از مدیران در روند مدیریت بهره وری دچار اشتباه بزرگی می‌شوند. زمانی که کمی بهره وری در سازمان آن‌ها افزایش پیدا می‌کند، خوشحال می‌شوند و آن را تثبیت شده می‌دانند. به همین دلیل دستاورد جدیدشان را رها می‌کنند و به سراغ روش‌های تازه برای افزایش بهره وری می‌روند.
ایده پردازی برای مدیریت بهره وری در سازمان کار خوبی است که سازمان به آن نیاز دارد. ولی در عین حال باید مراقب حفظ کیفیت و کمیت کار در لحظه حال هم باشید. حفظ دستاوردهای کنونی هم به اندازه تلاش برای به دست آوردن منافع تازه اهمیت دارد.

 

مراحل مدیریت بهره وری در سازمان چیست؟

مرحله بندی در کسب و کار مانند بازی‌های کامپیوتری نیست! یعنی لزومی وجود ندارد که همه چیز طبق مراحل تعیین شده انجام شود. این مراحل صرفا برای ایجاد یک نقشه راه در ذهن شما دسته بندی شده‌اند و نیازی نیست همیشه در همین چارچوب بمانید. فراموش نکنید که حتی در مدیریت بهره وری هم خلاقیت جواب می‌دهد!
پس با این دیدگاه، نقشه راه مدیریت بهره وری را به صورت گام به گام آموزش خواهیم داد.

 

گام اول) سنجش میزان بهره وری کنونی

شاید این مرحله سخت‌ترین بخش کار باشد. زیرا با استفاده از فاکتورهای سنجش و فرمول‌های مخلتف باید بررسی کنید و بفهمید در حال حاضر وضعیت بهره وری کنونی سازمان چگونه است.

سنجش میزان بهره وری کنونی

هنگام سنجش، فراموش نکنید که بهره وری چیست. بسیاری از کارفرمایان هنگام سنجش بهره وری، مفهوم آن را با ارزیابی عملکرد در سازمان اشتباه می‌گیرند. تشخیص تفاوت بین بهره وری و عملکرد اهمیت بسیاری دارد. در واقع می‌توان گفت عملکرد بخشی از بهره وری سازمان را تشکیل می‌دهد.

 

حتما بخوانید: طراحی چارت سازمانی برای مدیران چه اهمیتی دارد 

 

 

گام دوم) ارزیابی داده‌ها

در این مرحله باید داده‌ها را بررسی کنید تا متوجه شوید نقطه ضعف‌ها و نقطه قوت‌های بهره وری چیست. در این صورت می‌توانید موانع را شناسایی و حل کنید. همچنین نقطه قوت‌ها را ارتقا دهید تا بتوانید برنامه‌ای مناسب برای افزایش بهره وری بچینید.

 

گام سوم) برنامه ریزی

به نظر شما اصول برنامه ریزی بهره وری چیست؟

با رعایت نکاتی که در ادامه بیان می‌کنیم‌، می‌توانید بهترین برنامه را برای افزایش بهره وری سازمان بچینید.

  • درباره بهره وری در سازمان خود فرهنگسازی کنید.
  • بهتر است اهداف بهره وری را با اهداف شخصی نیروی انسانی خود پیوند دهید. در این صورت آن‌ها به روند افزایش بهره وری علاقمند خواهند شد و برای آن تلاش خواهند کرد.
  • ابتدا ساختارهای مورد نیاز برای افزایش بهره وری را ایجاد کنید و سپس به سراغ عملی کردن برنامه‌های خود بروید.
  • حتما برنامه‌ای که برای مدیریت بهره وری در سازمان چیده‌اید را بازنگری کنید.

 

پیج اینستاگرام دکامی

 

۵ راهکار ساده برای افزایش بهره وری در سازمان

تا اینجای کار به صورت اصولی بررسی کردیم که بهره وری چیست. اما شاید هنوز نقاط مبهمی در ذهن شما وجود داشته باشد. در این بخش سعی می‌کنم با ارائه مثال‌ها و راهکارهای ملموس و عملی، همه چیز را شفاف سازی کنم.

 

۱. آموزش دادن به نیروی کار و سرمایه گذاری روی منابع انسانی

منابع انسانی سازمان‌های ایرانی کم کار نیستند (البته در برخی از سازمان‌ها واقعا کم کارند و نمی‌توان منکر شد!). آن‌ها باید روش انجام بهینه کارها را آموزش ببینند.

آموزش دادن به نیروی کار و سرمایه گذاری روی منابع انسانی

همه ما طبق آنچه در ذهن داریم کارهایمان را انجام می‌دهیم و معمولا به اینکه آیا راه بهتری وجود دارد یا خیر، فکر هم نمی‌کنیم. اما اگر روش جدیدی یاد بگیریم یا به ازای هر خلاقیت، بازخورد مثبتی ببینیم، کم کم عادت می‌کنیم به دنبال روش بهینه برای انجام کارها باشیم.

حتما بخوانید: موثرترین راه آموزش کارکنان در سازمان

 

۲. همه چیز را شفاف سازی کنید

آیا می‌دانید یکی از پیش پا افتاده‌ترین موانع افزایش بهره وری چیست؟
اینکه کارمندان دقیقا وظایف خود را نمی‌دانند! به همین دلیل تا زمانی که متوجه شوند دقیقا چه کاری باید انجام دهند و چه نقشی در سازمان دارند، وقت زیادی از دست می‌رود. نوشتن شرح شغل می‌تواند در شفاف سازی وظایف هر پوزیشن شغلی تأثیر گذار باشد.

 

۳. امکانات سازمان را بروزرسانی کنید

زمانی که کامل متوجه شوید بهره وری چیست، یاد می‌گیرید سازمان شما چه امکانات و منابعی نیاز دارد. منظور از بروزرسانی این نیست که به محض ارائه نسل جدید دستگاه یا تکنولوژی، هزینه زیادی صرف کنید تا این تکنولوژی وارد سازمان شما شود. منظور این است که از امکاناتی استفاده کنید که در زمان و هزینه شما صرفه جویی می‌کنند.

امکانات سازمان را بروزرسانی کنید

به عنوان مثال نیازی نیست حتما از کامپیوترهای برند اپل در سازمان خود استفاده کنید. اما بهتر است سیستم‌هایی برای سازمان بخرید که امکانات قابل قبولی برای تأمین نیاز سازمان شما داشته باشند. اگر هنوز با کامپیوترهای ده سال قبل کار می‌کنید، نیاز جدی به تعویض آن‌ها خواهید داشت.

 

۴. در برون سپاری‌ها دقت کنید

گاهی در سازمان شما هیچ مشکلی برای افزایش بهره وری‌ وجود ندارد. اما مشکل از آن بخش از کارست که برون سپاری کرده‌اید. این کارها به شرکت‌هایی سپرده می‌شود که یا حرفه‌ای نیستند یا زمان زیادی برای انجام آن‌ها صرف می‌کنند. این موضوع نکته‌ای است که اکثر مدیران به آن توجه ندارند. در نتیجه به صورت ناخودآگاه مانعی بر سر راه افزایش بهره وری در سازمان ایجاد می‌کنند.

 

۵. از جایگزین کردن نترسید

بسیاری از مدیران با آنچه اکنون در سازمانشان هست، ازدواج می‌کنند! آن‌ها تحت هر شرایطی به یک کارمند بد، یک سرپرست بد یا هر بخشی که در سازمان ایراد دارد، متعهد می‌مانند. این تعهد، علت‌های مختلفی می‌تواند داشته باشد. مثلا اینکه مدیران از آموزش نیروی جدید هراس دارند یا تصور می‌کنند با اخراج کردن نیروهای بد، انرژی، زمان و هزینه‌ای که تاکنون صرف کرده‌اند به هدر می‌رود.

از جایگزین کردن کارمندان نترسید

به یاد داشته باشید که سازش همیشه جواب نمی‌دهد. تاحد امکان سعی کنید آنچه که دارید را بهبود دهید. اما فراموش نکنید که جایگزین کردن آخرین گزینه‌ای است که از آن بهره‌مند هستید.

 

حتما بخوانید: اصول ایجاد انگیزه در کارکنان (چگونه انگیزه کارکنان را افزایش دهیم) 

 

 

کلام آخر؛ بهره وری همه چیز را بهبود می‌بخشد

آمار نشان می‌دهد که میزان بهره وری در ایران حدود ۳۰ درصد است. اما این آمار درباره کشورهای پیشرفته‌ای چون ژاپن ۶۰ الی ۷۰ درصد برآورد می‌شود. این یعنی سازمان‌های ایرانی می‌توانند با یک سوم منابعی که برای کارهای مختلف تخصیص داده‌اند، همان کارها را انجام دهند.

بهره وری در سازمان سودآوری، رشد و پیشرفت آن را مشخص می‌کند. اما زمانی که تمام سازمان‌ها برای افزایش بهره وری و مدیریت آن‌ تلاش کنند، نتیجه پیشرفت کشور و قرار گرفتن در رده‌های بالای جهانی است. این موضوع حتی روی کیفیت زندگی شخصی و اجتماعی مردم هر جامعه هم تأثیر دارد. به همین دلیل است که امروز مدیران باید دقیقا بدانند بهره وری چیست و چگونه باید آن را در سازمان خود افزایش دهند.

 

در دوره جامع مدیریت کاربردی، ۲۳ قانون و قاعده حرفه ای مدیریت در ایران ارائه می شود که به تنهایی می توانند از شما مدیری برجسته بسازند

دوره جامع مدیریت کاربردی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دانلود رایگان کتاب

بزرگترین اشتباه مدیران
کتاب تا 5 دقیقه دیگر در ایمیل شما خواهد بود
کتاب را برایم ارسال کن
کتاب
close-link

دانلود رایگان کتاب

بازخورد موثر مدیریتی
کتاب تا 5 دقیقه دیگر در ایمیل شما خواهد بود
کتاب را برایم ارسال کن
feedback
close-link